* – pokarm można spożywać z umiarem, w małej ilości
** – produkt można spożywać rzadko
Tabela 1 Zestawienie pokarmów zalecanych i niekorzystnych dla dosza Pita–
Usha Lad i Dr Vasant Lad, “Ajurvedic cooking for Self-Healing”
| POKARM | UNIKAĆ | WSKAZANY |
| Owoce | Przeważnie kwaśnych owoców; kwaśne jabłka, morele, jagody, wiśnie, pomarańcze, żurawina, ananasy, śliwki; banany; grejpfruty; kiwi**; cytryny; zielone mango; brzoskwinie; persymona; rabarbar; tamarynd; | Przeważnie słodkie owoce; słodkie jabłka, morele, jagody, czereśnie, pomarańcze, ananasy, śliwki; mus jabłkowy; awokado; kokos; daktyle; figi; czerwone i zielone winogrona; limonki*; dojrzałe mango; melony; papaja*; gruszki; owoce granatu; suszone śliwki; rodzynki; truskawki*; arbuzy; |
| Warzywa | Ogólnie ostrych warzyw; liście buraka, gorczycy, rzepy; surowy burak, por, cebula, szpinak; korzeń łopianu; świeża kukurydza**; japońska rzodkiewka; bakłażan**; czosnek; zielone chili; chrzan; kalarepa; zielone oliwki; ostra papryka; opuncja; surowa rzodkiewka; gotowany szpinak**; pomidory; rzepa; | Ogólnie słodkie i gorzkie warzywa; karczoch; szparagi; gotowane buraki, rzodkiewka, marchewka, por, cebula; gorzki melon; brokuły; brukselka; kapusta; surowa marchewka*; kalafior; seler; kolendra; ogórek świeży; liście mniszka lekarskiego; koper włoski (fenkuł); zielona fasolka; topinambur; jarmuż (kapusta); sałata; grzyby; okra; czarne oliwki; pietruszka; pasternak; groszek zielony; słodka papryka; ziemniaki słodkie (bataty) i białe; liście opuncji; dynia; brukiew; kiełki, ale nieostre; kabaczek; korzeń kleśnicy jadalnej; rukiew wodna; cukinia; kiełki pszenicy; |
| Ziarna / Zboże | Chleb z drożdżami; gryka; kukurydza; kasza jaglana; musli**; suchy owies; brązowy ryż**; żyto; | Amarantus; jęczmień; suche zboże; Kus-kus; krakersy; granola (rodzaj chrupiącego musli); otręby owsiane; gotowany owies; makaron; Quinoa; ryż (basmati, biały, dziki); wafle i ciasteczka ryżowe; orkisz; tapioka; pszenica; otręby pszeniczne; chleb esseński; |
| Rośliny strączkowe | Miso; sos sojowy; kiełbaski sojowe; tur dal; urad dal; | Fasola Adzuki; Czarna fasola; groszek czarne oczko; fasola Kidney; soczewica; fasola o szerokich i płaskich ziarnach; fasola mung; mung dal; mała biała fasola; groszek (suchy); odmiana fasoli zwyczajnej o ziarnach w kropki; soja; ser sojowy; mąka sojowa*; mleko sojowe; groch łuskany; tempeh; topfu; biała fasola; |
| Produkty mleczne | Słone masło; maślanka; twarde sery żółte; kwaśna śmietana; jogurt (czysty, mrożony, z owocami); | Masło niewolone; ser żółty miękki, niesolony oraz nie dojrzałe; twarożek, biały ser; mleko krowie; ghee; ser kozi; mleko kozie (niesolone); lody; jogurt (świeżo zrobiony, rozcieńczony); |
| Produkty zwierzęce | Wołowina; kura (ciemne mięso); kaczka; jajka (żółtka); morskie ryby; jagnięcina; wieprzowina; łosoś; sardynka; owoce morza; tuńczyk; indyk (ciemne mięso); | Mięso bawole; kurczak (jasne mięso); jajka (białko); ryby słodkowodne; królik; krewetki; indyk (jasne mięso); sarnina; |
| chutneye, musztardy, pikle | Papryka chili; czekolada; ostre chutney z mango; gomasio; chrzan; brązowe wodorosty; ketchup; musztarda; cytryna; pikle z limonki; pikle z mango; majonez; marynaty, pikle; sól (w nadmiarze); szalotka; sos sojowy; ocet winny; | Czarny pieprz*; słodki chutney z mango; liście kolendry; jadalne glony morskie; wodorosty morskie Kombu; limonki*; kiełki; sól*; Tamarynd; |
| Orzechy | Migdały ze skórką; czarny orzech włoski; orzechy brazylijskie; cashew laskowe, macadamia, ziemne, pekanowe, włoskie; pistacje; | Migdały namoczone i obrane; kokos; |
| Ziarna | Sezam, Tahiti; | Len; chałwa; popcorn (niesolony); dynia; słonecznik; psyllium (błonnik rozpuszczalny); |
| Oleje | Migdałowy; morelowy; kukurydziany; szafranowy; sezamowy; | Dla zewnętrznego i do wewnętrznego użytku: słonecznikowy; ghee; olej canola – rodzaj oleju rzepakowego; oliwa z oliwek; soja; olej lniany; olej z orzechów włoskich;Tylko do wewnętrznego użytku: olej z awokado; olej kokosowy; |
| Napoje | Alkohol (ciężki, słodkie oraz czerwone wino); kwaśny sok z jagód; napoje z kofeiną; napoje gazowane; sok marchewkowy; kwaśny sok z wiśni; mleko czekoladowe; kawa; soki żurawinowe; soki grejpfrutowe; mrożone herbaty; zimne mrożone napoje; lemoniady; sok z papai; sok ananasowy; sok pomidorowy; kwaśne soki; soki warzywne V-8 | Alkohol (piwo, wytrawne białe wino); mleko migdałowe; sok aloesowy; sok jabłkowy, morelowy, jagodowy (słodki), czereśniowy, winogronowy, z mango, wieloowocowy, pomarańczowy*, gruszkowy, z owocu granata, z suszonych śliwek; czarna herbata*; Chai; kawa zbożowa; miso*; nektar brzoskwiniowy; mleko ryżowe; mleko sojowe; bulion warzywny; |
| Herbaty ziołowe | Herbaty z: ajwanu; bazylii**; goździków; eukaliptusa; kozieradki; imbiru (suszonego); żeń-szenia; owoce głogu; jałowca; mięty polej; herbaty Red Zinger; szałwii lekarskiej; herbata z drzewa sasfras; Yerba Mate; | Herbaty z: lucerny; jęczmienia; jeżyn; ogórecznika; łopianu; kocimiętki; rumianku; cykorii; żywokostu; mniszka lekarskiego; kopru włoskiego; imbiru (świeżego); hibiskusa; chmielu; jaśminu; lawendy; melisy; trawy cytrynowej; lukrecji; prawoślazu lekarskiego; pokrzywy; passiflory; mięty pieprzowej; maliny; czerwonej koniczyny; sarsaparylli; mięty ogrodowej; truskawek; fiołków; krwawnika; starzęśli (wintergreenu); |
| Przyprawy | Ajwan; ziele angielskie; ekstrakt migdałowy; anyż; asafetyda; bazylia (suszona); liść laurowy; pieprz kajeński; goździki; kozieradka; czosnek; imbir (suchy); gałka muszkatołowa; majeranek; sól; ziarna gorczycy; oregano; papryka; pippali (pieprz długi); mak; rozmaryn; szałwia lekarska; cząber; gwiazdki anyżu; tymianek; | Świeża bazylia; czarny pieprz*; kminek; kardamon; cynamon; kolendra; kmin rzymski (kumin); koperek; koper włoski; imbir świeży; mięta; skórka pomarańczy*; pietruszka*; mięta pieprzowa; szafran; mięta ogrodowa; kurkuma; estragon*; wanilia*; starzęśl (wintergreen); |
| Słodycze | Biały cukier**; miód**; jagary; melasa; | Słód jęczmienny; fruktoza; koncentrat soków owocowych; syrop klonowy; syrop ryżowy; Sucanat (cukier brązowy trzcinowy); cukier Turbinado; |
| Suplementy diety | Aminokwasy; pyłek kwiatowy**; mleczko pszczele**; minerały: miedź, żelazo; witaminy: B2, B6, C, E, P, kwas foliowy; | Sok aloesowy; drożdże piwne; minerały: calcium, magnez, cynk, spirulina, niebieskozielone algi; witaminy: A, B1, B12, D, K; |
Pita powinna jeść pokarmy, w których dominuje smak słodki, cierpki i gorzki, a mniej pokarmów o smakach słony, kwaśny i ostry, ponieważ powodują one wzmożenie tej doszy. Posiłki powinny mieć charakter bardziej wychładzający, suchy i delikatnie ciężki. Podobnie jak w przypadku Vaty, Pita powinna jadać w warunkach ciszy, o regularnych porach dnia, jak również powinna umieć oddzielić czas na pracę od czasu na jedzenie. Dobre dla niej są zrównoważone śniadania oraz wczesne obiady. Pita powinna unikać alkoholu oraz kofeiny jak również rafinowanego cukru.
Warzywa[1]:
Dla pity dobra jest większość warzyw. Niewątpliwie najlepsze są warzywa gorzkie oraz te o właściwościach wychładzających, by nie powodować rozgrzewania, zakwaszania i tak już gorącej pity. Należą do nich m.in. brokuły, cukinia, ziemniaki oraz kabaczki, ogórki świeże i groszek zielony. Pita może jeść zarówno surowe jak i gotowane warzywa.
Przyprawy:
Największe korzyści pita czerpie z wychładzających przypraw i ziół takich jak, koperek, fenel, kardamon, kolendra, szafran. Natomiast czosnku, soli morskiej, czarnego pieprzu czy asafetydy, pita powinna unikać, ze względu na ich rozgrzewające właściwości.
Orzechy i nasiona:
Ziarna i orzechy, które równoważą pitę to np. kokos, słonecznik oraz namoczone migdały bez skórki. Podrażniają i pobudzają pitę wszystkie słone orzechy, orzeszki ziemne, orzeszki cashew i pistacje. Niedobre są też orzechy tłuste i rozgrzewające.
Owoce:
Dla pity dobre są owoce o smaku słodkim i cierpkim oraz o działaniu wychładzającym. Korzystne są np. gruszki, mango, jabłka oraz kokos, figi, granaty i żurawina. Owoce, które będą podnosiły poziom pity, to owoce kwaśne i rozgrzewające jak grejpfruty czy ananasy.
Rośliny strączkowe:
Ze względu na dobry ogień trawienny (agni) pita może spokojnie spożywać większość grochów i fasol. Aby rośliny strączkowe były lekkostrawne, najlepiej je moczyć przez noc, a następnie gotować z przyprawami, które dodatkowo wspomagają trawienie. Pitę balansują w szczególności: fasola mung i adzuki, soczewica, soja oraz ciecierzyca i groszek łuskany.
Ziarna / zboża:
Pita może ze spokojem korzystać z darów natury, jakim jest większość ziaren i zbóż: ryż basmati, jęczmień, kuskus oraz quinoa i pszenica będą wpływały równoważąco na pitę. Najlepszym ziarnem dla pity jest jęczmień ze względu na jego wychładzające i alkalizujące działanie. Rozgrzewające zboża to m.in. kukurydza, proso oraz gryka.
Napoje:
Dla pity najlepsza jest woda, wypijana każdego dnia w dużych ilościach. Ponadto zalecane są wszelkie słodkie i cierpkie soki owocowe, np. soki jabłkowe, gruszkowe, żurawinowe, z owocu granata. Dobrze również wpływają na pitę wychładzające napoje ziołowe jak np. napój miętowy. Jeżeli chodzi o napoje alkoholowe to pita powinna unikać czerwonego wina natomiast może pić piwo, ale z umiarem.
Produkty mleczne:
Produkty mleczne dobre dla pity to m.in. niesolone sery, ghee, twarożek, panir oraz mleko krowie, czyli wszystkie te produkty, które w działaniu są wychładzające a zarazem pożywne. Unikać powinna natomiast kwaśnej śmietany oraz słonych serów, które w dużej mierze przyczyniają się do wzmożenia tej doszy. Jeżeli chodzi o jogurty, to przed spożyciem powinny być rozwodnione.
Tłuszcze:
Dosza pita z natury jest oleista, więc nie zaleca się jej spożywanie dużej ilości olejów ani tłuszczów. Najlepszym dla niej jest ghee, olej słonecznikowy oraz olej kokosowy, który również można stosować do kąpieli olejowych i masażu głowy. Gorące tłuszcze jak oliwa z oliwek czy olej sezamowy powinny być stosowane z umiarem, w małych ilościach.
Słodycze:
Pita czerpie korzyść z wszelkich naturalnych słodyczy, poza melasą i modem, które są rozgrzewające. Powinna je zatem spożywać z umiarem. Biały cukier powinien być wyeliminowany w zupełności.
Produkty mięsne:
Mięso z natury jest tłuste i rozgrzewające i tego powodu pita powinna go spożywać jak najmniej. Najlepszym wyborem były by ryby słodkowodne oraz białe mięso. Produkty zwierzęce, które najmocniej zaburzają pitę to jajka, czerwone mięso oraz ryby morskie i skorupiaki.
[1] Jarema T., Horda D., Brannigan J., (2006), „Eat – Taste – Heal. An Ayurvedic uidebook and cookbook for modern life”, Five Elements Press, Hawaii
